parafia

cmentarz parafialny

karmelici w Wąsoszu

1. Miejsca kultu religijnego w początkach osadnictwa.

Pierwszy kościół parafialny w Wąsoszu zbudowano po 1436 r. z fundacji księcia Władysława I. Świątynię wzniesiono pod wezwaniem Bożego Ciała, święta ustanowionego przez papieża Urban IV w XIII w. na cześć Eucharystii (w Polsce uroczyście obchodzonego od 1559 r.). Kościół zbudowano zapewne w układzie podłużnym, z drewnianych okrąglaków (na zrąb), ponieważ tak budowano większość kościołów w Średniowieczu. Kościoły drewniane budowane w XVI w. konstrukcją nawiązywały do stylu gotyckiego, głównie formy bazyliki i kościoła halowego składających się z prezbiterium i kwadratowej (max 10 x 10 m) nawy. Nakrywano je dwoma, zazwyczaj bardzo stromymi dachami. Drzwi i okna świątyni miały kształt prostokąta (brak było ostrych łuków), przez co kościół nie osiągał w pełni gotyckiego charakteru. Dzwonnice budowano w wieżach kościołów, lub jako wolnostojące obok kościoła. Miejsce centralne w kościele zajmował ołtarz w prezbiterium, przy czym zjawiskiem charakterystycznym od przełomu XIV/XV w. była budowa ołtarzy bocznych z fundacji altaryjnych. W XVI w. kościołów z jednym ołtarzem już prawie nie budowano. W XV w. upowszechniła się w szerszym zakresie nastawa ołtarzowa. Od drugiej połowy XV w. upowszechniły się ołtarze szafiaste w postaci tryptyku, dekorowane drewnianą rzeźbą. Tak więc drewniany kościół w Wąsoszu mógł posiadać ołtarz  główny w formie tryptyku, oraz ołtarze boczne, jako że w parafii wąsoskiej mieszkało w owym czasie wielu zamożnych mieszczan i szlachty.

Warto zwrócić uwagę, że w pierwszym kościele w Wąsoszu ołtarz nie posiadał tabernakulum, oraz nie było konfesjonałów, które zostały wprowadzone dopiero przez Sobór Trydencki, zakończony w 1563 r. Natomiast w miejscu centralnym kościoła ustawiony był krzyż, stała drewniana chrzcielnica i ambona, co było zjawiskiem prawie powszechnym w kościołach piętnastowiecznych. Ławek dla wiernych kościoły średniowieczne nie znały. Jedynie w pobliżu ołtarza mogły stać ławki kolatorskie dla fundatorów. Przed 1508 r. drewniany kościółek w Wąsoszu spłonął. Pozostały po nim trzy kamienne kropielnice, z których jedna znajduje się w murze obecnego kościoła przy wejściu głównym, a dwie przy wejściach do naw bocznych. Wejście od strony wschodniej obecnie zamurowane, a od strony zachodniej znajduje się kruchta boczna.

Poza opisanym wyżej drewnianym kościołem parafialnym pod wezwaniem Bożego Ciała, mieszczanie wąsoscy posiadali poza miastem (teren obecnego cmentarza grzebalnego) drewnianą kaplicę oratorium Św. Doroty. Patronka, czczona przez kościół w dniu 6 lutego była dziewicą męczennicą ściętą za wiarę około 230 r. w Cezarei. Oratorium, dawniej rodzaj samodzielnej kaplicy, budowała sobie określona grupa wiernych, np.: mieszczan, związana ze sobą zawodowo w cechu, która organizowała tu przedstawienia religijno teatralne, często oparte na gorszącej obrzędowości pogańskiej. Tego typu praktyki były zwalczane przez duchowieństwo i z czasem pojawiły się poza kościołem w formie obyczajów ludowych np.: chodzenie z „królem Herodem”. Zapewne w kaplicy Św. Doroty w Wąsoszu zjawisko takie miało miejsce, skoro uznano ją za miejsce szerzenia zabobonów, a biskup płocki (1480 – 1497) Piotr IV z Chotkowa h. Kościesza, uczony i pobożny mąż, wielki czciciel Bogarodzicy wydał w 1485 r. nakaz jej zburzenia. Ostatecznie konflikt załagodzono, być może kaplica przeszła pod nadzór proboszcza, skoro była wzmiankowana jeszcze w  1598 r.

Pomiędzy kaplicą Św. Doroty a miastem wybudowany był jeszcze kościółek Św. Ducha ze szpitalem - przytułkiem (wzm.1514 r.). Inicjatywa budowy tego typu obiektów zrodziła się w Europie w XII w. pod wpływem wojen krzyżowych. Rozpowszechniły ją powstałe wówczas we Francji bractwa Św. Ducha, których głównym zajęciem była pielęgnacja chorych.

2. Dzieje budowy obecnego kościoła parafialnego

Po pożarze drewnianego kościoła parafialnego, rozpoczęto w 1508 r. budowę dużego murowanego kościoła farnego z jurydyką plebańską, stojącego do dziś po przebudowie w XIX w. Świątynię na planie prostokąta 48 m (długość) x 22 m (szerokość korpusu nawowego) zlokalizowano w pobliżu rynku, najprawdopodobniej na miejscu kościoła spalonego. Po obniżeniu świątyni w XIX w. wysokość od posadzki do sklepienia wynosi obecnie 8,2 m.

Taka lokalizacja świątyni mogła mieć wówczas znaczenie strategiczne, ponieważ było to miejsce gdzie rzeka Wissa i jej dopływ Gręska po opasaniu swoimi korytami zabudowy głównej części miasta z rynkiem zbliżały się do siebie na odległość ~ 200 m, stwarzającą dogodne warunki do powstrzymania naporu nieprzyjaciół od strony zachodniej. W owym czasie ziemia wąsoska była często najeżdżana przez Krzyżaków. Budowę kościoła przerwał pożar Wąsosza w dniu 24 X 1509 r. Prace wykończeniowe kontynuowano w latach 1515 - 1518 przy wsparciu finansowym zamożnych mieszczan wąsoskich. W 1520 r. podczas napadu na Wąsosz wojsk krzyżackich kościół płonie powtórnie. Rozwój gospodarczy Wąsosza ma duży wpływ na pozyskiwanie funduszy na budowę kościoła, a w rezultacie na okazałość świątyni. Jednak ze względu na duże zniszczenia odbudowa trwała do 1532 r. W 1534 r. proboszcz parafii Kobylin (wcześniej wikary wąsoski) ks. Adam Szczuka funduje kościołowi wąsoskiemu altarię Świętej Trójcy. Konsekracja kościoła odbyła się w 1546 r. Ceremonii uroczystego poświęcenia świątyni dokonał biskup płocki Andrzej Noskowski, pod którego nadzorem jako proboszcza wąsoskiego od 1520 r. świątynia ta powstawała z ruin.

W latach 1682 – 1710 kiedy to Stanisław Antoni Szczuka wszedł w posiadanie wielu wsi w parafii wąsoskiej, można przypuszczać, że wspomagał finansowo kościół wąsoski. Dzięki staraniom i opiece jego kuzyna, biskupa chełmińskiego Kazimierza Szczuki (zm. 1694 r.) przebudowano kościół w Wąsoszu. Z inicjatywy Stanisława Antoniego Szczuki w latach 1703–1726 parafia wąsoska znajdowała się pod opieką Zakonu Pijarów których sprowadził wcześniej do Szczuczyna. Gdy w 1710 r. kościół parafialny w Wąsoszu spłonął, Pijarzy prowadzili jego remont. Był to okres wojny północnej (1702 r.-1711 r.), kiedy oddziały szwedzkie i moskiewskie niszczyły ziemie nad Wissą. Odbudowę kościoła zakończono w 1724 r. Od tego okresu fara wąsoska była pod wezwaniem Przemienienia Pańskiego. W następnych dziesięcioleciach pogarsza się stan budynku kościoła do tego stopnia, że w latach 1819 - 1826 kościół parafialny był zamknięty, a wszystkie nabożeństwa przeniesiono do „klasztorka”. W 1834 r. kościół farny znowu płonie, a wszystkie nabożeństwa do 1852 r. znowu są odprawiane w „klasztorku”. W niedziele i święta Msze św. poranne odprawiali zakonnicy (karmelici), a południowe księża, a podczas odpustów odwrotnie. Odbudowa kościoła  trwała do 1855 r. W latach 1890-1893 świątynia została przebudowana. To z tym okresem należy łączyć nadanie kościołowi wąsoskiemu charakteru pseudobazyliki. Od lat trzydziestych XIX w. w budownictwie sakralnym nawiązywano do średniowiecznych stylów budowlanych nadając im zrównoważoną i spokojną formę. W architekturze rozwinął się wówczas styl naśladujący gotyk tzw. pseudogotyk. W związku ze zmianą bryły kościoła w latach 1900–1912 wykonano nowe sklepienie kościoła tzw. krzyżowo–żebrowe, przebudowano kruchtę z chórem, dobudowano do prezbiterium kościoła zakrystię i kaplicę św. Antoniego, oraz wyremontowano wolnostojącą przy kościele drewnianą dzwonnicę. Ponadto z tego okresu pochodzi sygnaturka na dachu kościoła. W 1926 r. wykonano posadzkę w prezbiterium kościoła, oraz polichromię wnętrza kościoła tj. wielobarwne malowidła na ścianach, sklepieniach i ołtarzach. Polichromię wykonał artysta malarz sakralny prof. Władysław Stanisław Drapiewski (1876–1961), jeden z najzdolniejszych uczniów międzynarodowej szkoły malarstwa katolickiego w Kevelaer w Północnej Nadrenii (na pograniczu z Holandią). Przystępując do prac w świątyni wąsoskiej artysta miał za sobą ponad 100 projektów i prac w innych kościołach, głównie diecezji płockiej. Największym wyzwaniem było wykonanie w/g własnego projektu polichromii w katedrze płockiej (1904–1914). Okres I wojny światowej artysta spędził na Syberii. Po drugorjj wojnie światowej osiadł w stolicy diecezji chełmińskiej w Peplinie, pozostając aktywnym zawodowo do ostatnich chwil życia. Projektował i wykonywał polichromię, obrazy do ołtarzy i  witraże, głównie w kościołach diecezji peplińskiej.

Następny remont wnętrza kościoła wąsoskiego wykonano w latach 1958–1959 pod kierunkiem braci Ważyńskich. Ułożono wówczas posadzkę w części nawowej, odnowiono gotyckie sklepienia i ołtarz główny, oraz barokowe ołtarze boczne.

W celu wzmocnienia ścian kościoła, oraz przenoszenia ciężaru sklepień na podłoże, bryła kościoła wsparta jest filarami przyściennymi uskokowo ściętymi (przypory).

3. Bryła kościoła

W okresie kiedy podjęto odbudowę kościoła parafialnego w Wąsoszu, ze względu na plan i ukształtowanie bryły świątyni najczęściej budowano kościoły:

bazylikowe – kilkunawowe, w których nawa główna połączona z wyodrębnionym prezbiterium jest wyższa i szersza od naw pozostałych i posiada bezpośrednie górne oświetlenie, zlokalizowane pomiędzy dachem nawy głównej, a dachami naw bocznych. Nawa główna posiada dach dwuspadowy, a nawy boczne jednospadowy.

halowe – kilkunawowe, bez wyodrębnionego prezbiterium, w których wszystkie nawy mają jednakową wysokość i wspólny dach, a pozbawiona okien nawa główna jest oświetlana światłem dziennym w sposób pośredni przez nawy boczne.

salowe – jednonawowe, podłużne, w których prezbiterium i nawa mają jednakową szerokość i wysokość, oraz są przykryte wspólnym stropem lub sklepieniem. Przykładem takiej budowli może być „klasztorek” w Wąsoszu.

Obecny kościół farny w Wąsoszu pierwotnie posiadał charakter trójnawowej bazyliki z prezbiterium zamkniętym trójbocznie. W wyniku przebudowy po licznych pożarach, prawdopodobnie w XIX w. obniżono nawę główną, likwidując w niej okna. W ten sposób zabrakło bezpośredniego oświetlenia nawy głównej. Przebudowana świątynia zachowała wyższą nawę główną od naw bocznych, wszystkie przykryte wspólnym dachem, w odróżnieniu od bazyliki gdzie wszystkie nawy kryte są odrębnie. Powstały kształt świątyni nosi nazwę pseudobazyliki.

4. Wnętrze kościoła

Kościół farny w Wąsoszu jako typ budowli składa się z przedsionka, zw. kruchtą, korpusu nawowego t.j. części przeznaczonej dla wiernych, prezbiterium t.j. części przeznaczonej z zasady dla duchowieństwa, zakończonej absydą, gdzie usytuowany jest ołtarz główny, zakrystii przylegającej do prezbiterium, oraz kaplicy Św. Antoniego dobudowanej po drugiej strony prezbiterium. Prezbiterium od korpusu nawowego oddzielone jest tzw. łukiem tęczowym, a na poziomie posadzki wyższe jest o jeden stopień. Po przebudowie fary wąsoskiej na części prezbiterium z ołtarzem głównym podniesiono posadzkę na wysokość jednego stopnia i oddzielono balustradą od reszty prezbiterium, tworząc w ten sposób stopień komunijny. Wyodrębniona część prezbiterium z ołtarzem miała służyć do sprawowania Eucharystii, a pozostała część prezbiterium została udostępniona wiernym. W tym też czasie do prezbiterium dobudowano kaplicę św. Antoniego, oraz wykonano w stylu gotyckim krzyżowo - żebrowe sklepienie kościoła. W części nawowej sklepienie jest typu otwartego opierającego się na kolumnach, których trzony zamalowane są malowidłami o symbolice chrześcijańskiej, a nad prezbiterium sklepienie jest typu zamkniętego opierającego się na murze świątyni. Łuki podsklepienne wykonane są z ozdobnie profilowanych cegieł akcentując architektonicznie styk poszczególnych pól sklepiennych, które są pokryte malowidłami. W górnej części ścian bocznych stanowiących podporę sklepienia nawy głównej znajdują się malowidła ścienne przedstawiające sceny religijne. Po lewej stronie prezbiterium w górnej części ściany namalowane są trzy sceny z życia Jezusa: Narodzenie, Ukrzyżowanie i Zmartwychwstanie.

Na ścianie prezbiterium w pobliżu nawy głównej zawieszona jest ozdobna ambona składająca się z kazalnicy i schodów. Częścią składową kościoła jest wieża dzwonnicza tzw. sygnaturka, umieszczona na dachu kościoła w miejscu połączenia prezbiterium z korpusem nawowym. Nad przedsionkiem kościoła farnego zw. kruchtą, za wejściem głównym do kościoła znajduje się pomieszczenie chóru z dobrze zachowanymi i służącymi do dziś organami zbudowanymi (1894 r.) przez fabrykę Leopold Blomberg i Syn z Warszawy, znaną w 2 – ej połowie XIX w. z wysokiego poziomu wykonawstwa. Firma ta dokonała m.in. w 1880 r. przebudowy organów w bazylice katedralnej w Płocku. Obudowa organów tzw. prospekt posiada elementy dekoracyjne z efektownym ustawieniem piszczałek.

Pierwotnie w pobliżu ołtarza głównego ustawione były stalle, rodzaj obudowanych ławek z klęcznikami, przeznaczone dla duchowieństwa i pod ścianami prezbiterium dla kolatorów (fundatorów) uczestniczących w nabożeństwie. W nawach ustawione są ławki dla wiernych i konfesjonały do słuchania spowiedzi. W kościele znajduje się zabytkowa chrzcielnica. Pod sklepieniem nawy głównej zawieszony jest pięknie ozdobiony świecznik. Na końcu jednej z naw bocznych umieszczone jest epitafium t.j. ozdobna tablica z 2-ej połowy XIX w. wykonana dla uczczenia pamięci darczyńców, zmarłego małżeństwa Bzurów, którzy posiadali pod koniec XIX w. majątek Niećkowo w parafii wąsoskiej.

Obecnie w prezbiterium na granicy z nawą główną ustawiony jest dodatkowy prosty ołtarz, przy którym kapłan zwrócony twarzą do wiernych odprawie Mszę św.

Dzięki połączeniu różnorodnych cech stylowych gotyku i baroku oraz bogactwu wykończenia (złocenie ołtarza głównego) i wyposażenia ozdobioną wewnątrz dekoracją rzeźbiarską i malarską (rzeźby i obrazy w ołtarzach) kościół farny w Wąsoszu jest zabytkiem dużej klasy. Z wyposażenia świątyń wąsoskich w Centralnej Ewidencji Zabytków w Warszawie zarejestrowanych jest 25 obiektów, do których m.in. należą: ornat (1789 r.), kielichy (1650 r., XVII/XVIII w., 1889 r.), monstrancja (1893 r.), pacyfikał (XVII w.), relikwiarz (1740 r.), organy (1894 r.), obrazy; Zdjęcie z Krzyża i Matki Bożej Różańcowej ( początek XX w.).

5. Ołtarze 

Ołtarz główny kościoła parafialnego w Wąsoszu wykonany jest w stylu gotyckim. Tak jak większość ołtarzy gotyckich jest dziełem rzeźbiarzy i malarzy. Podstawowa jego część wykonana jest w postaci monolitycznej płyty kamiennej zw. mensą i oparta jest na ozdobnie ukształtowanej skrzyni, której przednia część przyozdobiona jest płaskorzeźbą przedstawiającą „Ostatnią Wieczerzę”. Jest to kopia malowidła ściennego w refektarzu klasztoru przy kościele S. Maria della Grazie w Mediolanie wykonanego w latach 1495 – 1498 przez włoskiego malarza Leonardo da Vinci (1452 – 1519). Ołtarz główny posiada bogato zdobioną architektonicznie – rzeźbiarsko, kilkukondygnacyjną strzelistą nastawę. Na środku ołtarza znajduje się ozdobione baldachimem tabernakulum (zw. cyborium) służąca do przechowywania konsekrowanej hostii.

W ołtarz wkomponowane są trzy obrazy namalowane w 1908 r. przez znanego warszawskiego malarza Stanisława Zarzeckiego: centralnie usytuowany obraz Przemienienia Pańskiego i po bokach obrazy św. Franciszka i św. Rozalii. Pomiędzy obrazami ustawione są rzeźby świętych Piotra (z kluczami) i Pawła (z mieczem), dość powszechnie spotykane w ołtarzach głównych kościołów tej części ziemi wiskiej, m.in. w Słuczu, Niedźwiadnej i Radziłowie. W szczytach naw bocznych kościoła znajdują się ołtarze boczne, o dojrzałej i spokojnej formie, charakterystyczne dla późnego baroku (XVIII w.). W ołtarzach naw bocznych znajdują się obrazy: Pana Jezusa Miłosiernego (wcześniej obraz Zdjęcie z Krzyża) i Św. Mikołaja, oraz w drugim ołtarzu Matki Bożej Różańcowej i Św. Apolonii.

Treścią obrazów i rzeźb umieszczonych w ołtarzach kościoła farnego w Wąsoszu są wydarzenia z życia Pana Jezusa, Jego Matki i Świętych Pańskich. Artyści malujący te obrazy naśladowali dzieła cenne i uznane. Stworzyli kopie dzieł wykonanych przez innych artystów znacznie wcześniej. Dla lepszego zrozumienia treści wspomnianych obrazów przedstawiam wydarzenie biblijne na górze Tabor, oraz żywoty świętych, które są treścią tych obrazów.

5.1  Przemienienie Pańskie 

Obraz jest kopią obrazu pt. „Przemienienie Pańskie” namalowanego przez włoskiego malarza Rafaela Santi (1483 – 1520). Najstarsze o charakterze symbolicznym przedstawienia tego biblijnego wydarzenia w ikonografii pochodzą z czasów cesarza Justyniana (VI w.). Najwspanialej odtworzona opisywana scena biblijna znajduje się w bazylice Przemienienia Pańskiego na szczycie góry Tabor. Obraz Przemienienia Pańskiego przedstawia wydarzenie z życia Pana Jezusa opisane przez ewangelistów: Łukasza, Mateusza i Marka. Otóż Pan Jezus na rok przed swoim ukrzyżowaniem, przebywając na szczycie góry Tabor w Galilei z trzema swoimi uczniami, późniejszymi apostołami Piotrem, Jakubem i Janem przemienił się wobec nich tak, że twarz Jego zajaśniała jak słońce, odzienie zaś stało się białe jak światło. Apostołowie ujrzeli także w chwale proroków, żyjących na ziemi kilka wieków przed Jezusem: Mojżesza (XIII w.) i Eliasza (IX w.), uznawanych przez tradycję żydowską „za wziętych z nieba”. Ze świetlanego obłoku, symbolu obecności Bożej, usłyszeli głos: To jest mój Syn umiłowany, w którym mam upodobanie, Jego słuchajcie. Opis tego wydarzenia w Ewangelii jest treścią wspomnianego obrazu p.t. Przemienienie Pańskie. Centralną postacią obrazu jest przemieniony Pan Jezus unoszący się przed świetlanym obłokiem. Po lewicy i prawicy Jezusa unoszą się prorocy Mojżesz i Eliasz. Na ziemi leżą uczniowie, przerażeni tym co zobaczyli i usłyszeli.

5.2  Św. Franciszek  

Jeden z obrazów bocznych w ołtarzu głównym przedstawia św. Franciszka z Asyżu (1181 – 1226), obejmującego ukrzyżowanego Jezusa. Chrystus odjętą od krzyża prawą ręką przygarnia go do swego przebitego boku. Ukazana z prawej strony otwarta księga trzymana przez dwóch aniołów, mówi nam, że dla św. Franciszka księgą życia był krzyż. Od 1224 r. św. Franciszek nosił stygmaty Męki Pańskiej. Urodził się w rodzinie bogatego włoskiego kupca. W 1206 r. rozdał majątek ubogim, opuścił dom rodzinny i rozpoczął pod Asyżem życie pustelnicze. Trzy lata później założył w/g własnej reguły zakon braci mniejszych. Pierwowzór obrazu przedstawiającego św. Franciszka w uścisku z ukrzyżowanym Jezusem namalował włoski malarz Giotto Di Bondone (1266 – 1337), a temat powtórzył hiszpański malarz Bartolome Murillo (1617 – 1682), nadając swojej pracy tytuł „Uścisk”. Z identycznym przedstawieniem Św. Franciszka, tyle że w formie rzeźby z XIX w. można spotkać się w jednym z najwspanialszych kościołów Wilna pod wezwaniem Piotra i Pawła, zbudowanym pod koniec XVII w.

5.3 Św. Rozalia

Drugi obraz boczny w ołtarzu głównym przedstawia św. Rozalię Sinibaldi (ok. 1100 – 1175/80) modlącą się w grocie. Św. Rozalia dziewica pochodziła z Palermo na Sycylii z rodziny potomków cesarza rzymskiego Karola Wielkiego (742 – 814). Jako młoda dziewczyna wstąpiła do klasztoru bazylianek, a po kilku latach zamieszkała samotnie w grocie na górze Pellegrino w poblizu Palermo. Na obrazie Święta przedstawiona jest w szatach zakonnych; biała długa suknia i długi czarny przykrywający głowę płaszcz. Klęcząc na skale lewą ręką przytrzymuje otwarty modlitewnik, a prawą uniesioną ręką wykonuje jakby znak Krzyża Świętego. Do pasa przy lewym boku zawieszony jest różaniec. Głowę Rozalii przyozdabia wieniec z czerwonych różyczek nawiązujący do imienia świętej. W języku łacińskim roza, rosa oznacza róża. Tło postaci świętej stanowią skalne ściany groty porośnięte kwitnącymi roślinami skalnymi. Przez otwór skalny wpada do groty płomyk świetlny rozjaśniający oblicze świętej. W głębi widoczna promieniująca postać ukrzyżowanego Jezusa Chrystusa. W polu widzenia świętej, tuż przy modlitewniku czaszka, symbol przemijania. U stóp Rozalii leżą porzucone atrybuty władzy królewskiej; korona i szaty.

5.4 Św. Paweł, apostoł

Rzeźba Św. Pawła przedstawia go z mieczem, ponieważ przed nawróceniem zawzięcie prześladował chrześcijan. Urodził się w Tarsie w Cylicji w ortodoksyjnej rodzinie żydowskiej. Gruntowne wykształcenie w dziedzinie prawa zdobył w Jerozolimie. Po śmierci Jezusa, którego osobiście nie znał, udał się do Palestyny gdzie zawzięcie prześladował chrześcijan, m.in. wziął udział w ukamienowaniu pierwszego męczennika św. Szczepana. Z polecenia arcykapłana wyruszył do Damaszku z zadaniem aresztowania chrześcijan i dostarczenia ich do Jerozolimy. Przed celem podróży niewidzialna siła powaliła go na ziemię, a głos „Szawle, Szawle, dlaczego mnie prześladujesz?” dokonuje w nim przemiany i nawrócenia (38 r.). Staje się gorliwym wyznawcą i głosicielem boskości Jezusa. W 41 r. spotkał w Jerozolimie św. Piotra. Prowadził działalność misyjną, głównie w Azji Mniejszej i południowej Europie. Po pożarze Rzymu (64 r.) został uwięziony i w 67 r. ścięty. Ponieważ św. Paweł był ostatnim któremu ukazał się Zmartwychwstały Chrystus przyjęto go do grona Apostołów.

5.5 Św. Piotr, apostoł

Rzeźba Św. Piotra przedstawia go z kluczem, ponieważ Chrystus po Zmartwychwstaniu powierzył mu władzę nad Kościołem pomimo, że po pojmaniu Jezusa Św. Piotr zaparł się go trzy razy. Św. Piotr był synem Jana rybaka z Galilei. Nazwano go Szymon, a imię Piotr inaczej Skała nadał mu Jezus. Chrystus bywał gościem w jego domu, z jego łodzi nauczał ludzi. Szymon porzuciwszy rodzinę został uczniem Jezusa. Po wniebowstąpieniu Jezusa św. Piotr został pierwszym papieżem. W 48/49 r. przewodniczył pierwszemu soborowi w Jerozolimie. W strefie nauczania Św. Piotra było śródziemnomorskie wybrzeże Palestyny, Fenicji, Syrii i Cylicji. Był założycielem Kościoła i pierwszym biskupem Rzymu, w którym przebywał z przerwami od 44 r. Za panowania Nerona (54 – 67), prawdopodobnie po pożarze Rzymu (64 r.) został aresztowany i poniósł męczeńską śmierć na krzyżu, na własne życzenie głową do dołu, twierdząc, że jest niegodny umierania głową do góry jak Pan Jezus.

5.6 NMP Różańcowa 

W jednym z ołtarzy bocznych znajduje się obraz pochodzący z 1853 r., na którym artysta przedstawił Matkę Boską z Dzieciątkiem trzymającą w dłoni różaniec. U jej stóp widzimy najważniejszych świętych dominikańskich: Dominika Guzmana i Katarzynę Sieneńską, szczególnie zasłużonych w rozpowszechnieniu modlitwy różańcowej. Św. Dominik (1171 – 1221) urodził się w Calaruega w Hiszpanii. Założył zakon dominikanów (męski i żeński). Ustanowił nabożeństwo do Św. Różańca. Z kolei św. Katarzyna ze Sienny (1347 – 1380) w wieku osiemnastu lat wstąpiła do trzeciego zakonu dominikańskiego. Nie mając wykształcenia pisała listy na poziomie listów apostolskich. Odbiorcami jej korespondencji byli chrześcijanie różnych stanów, w tym papieże i królowie. Jej nauki były przepełnione rozważaniem Męki Pańskiej. W dniu 1 IV 1375 r. otrzymała stygmaty (bez ukazywania się ran).

5.7 Zdjęcie z krzyża

Obraz „Zdjęcie z Krzyża” znajdujący się do niedawna w ołtarzu bocznym kościoła parafialnego w Wąsoszu (obecnie zastąpiony obrazem Jezusa Miłosiernego) został namalowany na początku XX w. przez P. Millera. Wzorowany był na obrazach malowanych w odległych wiekach przez znakomitych malarzy. Obraz o takiej tematyce namalował już przed 1443 r. malarz niderlandzki Rogier van der Weyden (1400 – 1464). W latach 1611 – 1614 do tego tematu powrócił flamandzki malarz Peter Paul Rubens (1577 – 1640), jeden z najwybitniejszych twórców baroku, malując tryptyk (trójdzielną kompozycję malarską) dla katedry antwerpskiej. Wersje tego obrazu znalazły się w Leningradzie, Lille, Valenciennes i (do niedawna) w Kaliszu. W antwerpskiej pracowni mistrza powstawały kopie dzieł Rubensa rozpowszechnianie po świecie przez przyjaznych mu jezuitów, jako wzory do naśladowania przez malarzy prowincjonalnych.

5.8 Jezus Miłosierny

Obrazem Jezusa Miłosiernego (Miłosierdzia Bożego) zastąpiono niedawno obraz Zdjęcie z Krzyża w jednym z ołtarzy bocznych. Jest to kopia obrazu namalowanego w/g wizji z 1931 r. siostry Faustyny Kowalskiej (1905 – 1938) ze Zgromadzenia Matki Bożej Miłosierdzia, kanonizowanej przez Jana Pawła II. Oryginał powstał w 1934 r. ręką malarza E. Kazimirowskiego i do niedawna znajdował się w kościele polskim Św. Ducha w Wilnie. Obraz przedstawia Zmartwychwstałego Chrystusa ubranego w białą szatę. Jezus jedną ręką błogosławi a drugą dotyka (wskazuje) lewą pierś (serce), skąd wychodzą ku dołowi dwa rozprzestrzeniające się promienie: czerwony i blady. W/g słów Jezusa przekazanych s. Faustynie „blady promień oznacza wodę, która usprawiedliwia dusze, a czerwony oznacza krew która jest życiem dusz”. Z woli Jezusa obraz przypomina o obowiązku chrześcijańskiej ufności wobec Boga umieszczonym na dole obrazu napisem „Jezu, ufam Tobie”.

5.9 Św. Mikołaj z Miry

Święty Mikołaj z Miry urodził się ok.270 r. w Patarze. Według podań po bogatych rodzicach otrzymał w spadku znaczny majątek, który rozdawał ubogim. Do dziś utrzymuje się zwyczaj składania podarunków w formie niespodzianki w dniu 6 grudnia (wspomnienie liturgiczne św. Mikołaja w kościele katolickim). Był biskupem Miry (dzisiejsza Turcja). Brał udział w soborze w Nicei. Zmarł w połowie IV wieku (ok. 345 lub 352 r.). Należy do grona najbardziej czczonych świętych w kościele prawosławnym a także uznawany za świętego przez kościół katolicki, ponieważ żył przed podziałem kościoła. Obraz górny lewego ołtarza bocznego przedstawia Św. Mikołaj w szatach liturgicznych z pastorałem, a dodatkowymi atrybutami są trzy złote kule ułożone na księdze.

5.10 Św. Apolonia

Święta Apolonia urodziła się pod koniec II w. naszej ery w Aleksandrii (Egipt). Była diako­nisą. We wczesnym chrześcijaństwie nazywano tak kobietę niezamężną pomagającą w pracach kościelnych, opiekująca się dziećmi i chorymi lub biorącą udział w akcjach charytatywnych. Zmarła podczas krwawej rzezi chrze­ścijan urządzonej z okazji obchodów milenium założenia Rzymu (248 – 249). Kanonizacja Apolonii miała miejsce w 249 roku. Kościół rzymskokatolicki obchodzi jej święto w dniu 9 lutego. W czasie męczeństwa poganie zmiażdżyli jej szczęki i powybijali wszyst­kie zęby, stąd św. Apolonia została uznana za patronkę dentystów na całym świecie, oraz orędowniczkę w przypadku chorób zębów. Najliczniejsze wizerunki Apolonii pocho­dzą z XV w., Przedstawiana jest w chwili, kiedy rzuca się w ogień, z obcęgami i zębem, albo też jako księżniczka bądź królowa zgodnie z głoszoną tradycją, że była córką króla. Obraz górny prawego ołtarza bocznego przedstawia Św. Apolonię jako piękną, młodą kobietę o łagodnym i spokojnym wyrazie twarzy ubraną w strój charakterystyczny dla ówczesnego okresu. W dłoniach trzyma palmę i kleszcze do wyrywania zębów, atrybut dentystyczny.

5.11 Św. Antoni z Padwy

Św. Antoni z Padwy zw. Padewskim (wł. Ferdynand Bullone) urodził się w 1195 r. w Lizbonie w Portugalii. Wychowywał się u kanoników katedralnych w Lizbonie. W wieku 15 lat wstąpił do Zakonu Kanoników Regularnych Św. Augustyna. Przez dwa lata przebywał w klasztorze w pobliżu Lizbony, a przez następne 8 lat w opactwie Świętego Krzyża w Coimbrze (ówczesna stolica Portugalii). Po studiach teologicznych  w 1219 r. otrzymał świecenia kapłańskie. W 1220 r. za zgoda przełożonych przechodzi do zakonu franciszkańskiego (Zakon Braci Mniejszych) przyjmując imię zakonne Antoni. Po studiach  myśli św. Franciszka i Pisma Świętego poświecił się pracy duszpasterskiej i kaznodziejskiej. Pracował też w przytułku dla ubogich w pobliżu Forli we Włoszech. Zmarł 13.06.1231 r. w klasztorze Świętej Marii w Padwie. W dniu 30.05.1232 r. papież Grzegorz IX ogłosił go świętym. Kościół katolicki czci go 13 czerwca. Jest  patronem ubogich. Papież Pius XII w dniu 16.01.1946 r. ogłosił go doktorem Kościoła. Pewien człowiek widział Św. Antoniego stojącego w oknie z Dzieciątkiem Jezus w ramionach. Dlatego też świętego przedstawia się często na obrazach lub w rzeźbach z Dzieciątkiem na ręku. Taka rzeźba znajduje się w kaplicy Św. Antoniego.

6. Dzwonnica

W Wąsoszu obok kościoła farnego przy południowo - wschodnim narożniku cmentarza przykościelnego znajduje się wolnostojąca drewniana dzwonnica zbudowana w XIX w. (po 1840 r.) w formie wieży. Zastąpiła ona rozebraną dzwonnicę na kościele, z której dzwon pochodził z 1718 r. W obecnej dzwonnicy znajdują się trzy dzwony zbudowane ze składek parafian na Wielkanoc 1924 r. Dzwonnica zbudowana jest w formie wieży na planie kwadratu z czterospadowym dachem. Pomieszczenie na dzwony jest nieco węższe w stosunku do podstawy dzwonnicy i w każdej z czterech ścian posiada prostokątne otwory zabezpieczone przed opadami atmosferycznymi drewnianymi stałymi żaluzjami.

Po zawieszeniu i poświęceniu, często dzwonom nadawano imię, często imię fundatora, lub imię patrona fundatora. Dzwon duży w dzwonnicy kościoła farnego w Wąsoszu posiada imię św. Franciszka, natomiast średni i mały imion nie posiadają.

7. Plebania

  Duża murowana plebania przy kościele wąsoskim została wybudowano w 1905 r. w miejsce starej drewnianej. Teren wokół plebani otoczono murem kamiennym w latach 1926 – 1933.